Kom liefste! Kom schoonheid!
We zingen de Carmina Burana!
BENNEKOM. Op het podium is de stemming uitgelaten. Klappen voor jezelf,
dat mag na een scratch-concert. Ja, zelfs schoengeroffel van sopranen, tenoren,
alten en bassen begeleidt het applaus. Er klinkt gejoel, gefluit. Ook het
publiek in de kerk laat zich niet onbetuigd.
Een toegift blijkt onafwendbaar. De aangeslagen stem en de vermoeide benen
worden aan het eind van een lange dag nog een keer op de proef gesteld met
uitgerekend een van de moeilijkste delen uit de Carmina Burana, het 'Tempus est
iocundum'. "Kom, kom mijn liefste met vreugde! Kom, kom mijn
schoonheid!"
Liederlijke teksten van middeleeuwse vaganten in de Gereformeerde Kerk van
Bennekom. De koster moest eens weten. Anderhalve dag lang biedt hij onderdak
aan een gezelschap van ruim tweehonderd zangers en zangeressen uit het hele
land, die zich onder leiding van dirigent Albert Wissink met veel genoegen en
geheel uit vrije wil door 25 delen uit de Carmina Burana (1936) van Carl Orff
worstelen.
Noot voor noot nemen ze de bloemlezing van middeleeuwse liederen tot zich. De
tekst wordt gezongen in het Latijn en Duits dialect. Wie de vertaling kent,
weet wat hij zingt en anders wijst Wissink daar wel op. Dit is geen
stichtelijke samenzang, hier moeten de sopranen en de alten 'branden van
maagdelijke liefde'. Hier klinkt de hartstocht door in van die typische
uitroepen: Sla! Heil! Wafna! Ah!
Engeland
'Kun je nog zingen, scratch dan mee' luidde zo ongeveer de uitnodiging. Voor
ingewijden komt dat neer op het heerlijkste van het heerlijkste. Zingen vanuit
het niets is een ware muzikale happening, overgewaaid uit Engeland. Daar
trekken dergelijke evenementen met gemak enkele duizenden zangers. Volgens Ynske
Kempenaar uit Leiden is er in Nederland nog niet zoiets als een
‘scratch-beweging', maar het scheelt niet veel.
Zelf heeft ze al eens de Messiah gescratcht in Leiden en het Requiem van Faure,
twee jaar geleden in Bennekom. Toen ze over de Carmina Burana hoorde, heeft ze
zich onmiddellijk ingeschreven.
Het wordt een bijzonder concert, zoveel is duidelijk. Met een verslaggever,
niet in de zaal, maar op het podium. Iedereen moet immers mee kunnen doen. Het
merendeel van de deelnemers, onder wie vijftig kinderen, blijkt te beschikken
over een ruime koorervaring. Het aantal beginnelingen is in de minderheid. Ze
worden omringd door welluidende stemmen: geoefende bassen, tenoren, alten en
sopranen. De solisten Geraint Roberts, Charlotte Zeiher en Palle Fuhr Jørgensen
zijn professionals, de koorleden bestaan stuk voor stuk uit amateurs. Begeleid
door een vijf man sterke slagwerkgroep en twee pianisten (Bas van den Heuvel en
Babs Ernst) zweept Wissink de zangers op naar grote hoogten. Hij gooit zijn
hele lichaam in de strijd en sleept de deelnemers mee naar noten die voor
menigeen onhaalbaar leken. Het is het geheim van de scratch: iets zingen dat je
niet voor mogelijk hield.
Ontroerend
De Carmina Burana is hilarisch en ontroerend tegelijk, vol tempowisselingen. Het koor gaat over bergen en door dalen. De repetities vreten energie, fysiek en emotioneel. Na de generale oogt iedereen uitgeput. Uitgerekend op dat moment steekt Wissink de koorleden een hart onder de riem: 'ik ben getroffen door de zuiverheid' zegt hij, waarna de alt Ynske Kempenaar zich bij wijze van opsteker voor de uitvoering trakteert op een kalorierijke ijscoupe. Die heeft ze wel verdiend, vindt ze. "Dat is het ongelooflijke van scratch-dirigenten. Ook al gaat het mis, dan zeggen ze toch: 't is mooi, hè' Hoe het echt geklonken heeft, zullen de deelnemers nooit weten. Ze moeten het doen met opmerkingen achteraf. En ach, eigenlijk is dat ook niet belangrijk. Alleen de beleving telt. Als alles erop zit zakt Wissink op een houten kerkbank tevreden onderuit. "Het is toch fantastisch om te zien", zegt hij. "Hoe je mensen als ze voor het eerst binnen komen, hun bagage afneemt en daar in anderhalve dag gigantisch veel instopt. Dit raakt heel sterk aan de binnenzijde van mensen. Ze hebben even lekker uit hun dak mogen gaan, maar ik heb ook mensen zien huilen. Daar doe je het voor."